မန္တလာ ဆရာမျိုး
ယနေ့ခေတ် လူနေမှုဘဝတွင် ပလပ်စတစ် (Plastic ပလတ်စတစ်) သည် နေရာတိုင်းတွင် တွေ့မြင်ရသော ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်လာသည်။ စျေးဝယ်သည့်အခါ အသုံးပြုသော အိတ်မှအစ၊ ရေသန့်ဘူး၊ အစားအသောက်ဘူး၊ ခွက်၊ ဇွန်း၊ ပန်းကန်၊ အစားအသောက်ထုပ်ပိုးပစ္စည်းများအထိ ပလပ်စတစ်ကို နေ့စဉ်မပြတ် အသုံးပြုနေကြသည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုန့်ဟင်းခါး၊ အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ၊ ဟင်းရည်၊ ဆီပြန်ဟင်း၊ ကြာဇံဟင်းခါး၊ လက်ဖက်ရည်ပူ၊ ကော်ဖီပူ၊ ပဲပြုတ်၊ အသားဟင်း စသည့် ပူပူနွေးနွေး အစားအသောက်များကို ပလပ်စတစ်အိတ်ထဲ တိုက်ရိုက်ထည့်ပေးခြင်းသည် သာမန်မြင်ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။
လူအများစုက “တစ်ခါတလေထည့်တာပဲ ဘာမှမဖြစ်နိုင်ဘူး” ဟု ထင်မြင်ကြသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များကမူ ပလပ်စတစ်အမျိုးအစား၊ အပူချိန်၊ အသုံးပြုသည့်အချိန်နှင့် အစားအသောက်၏ အမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ ပလပ်စတစ်ထဲရှိ ဓာတုပစ္စည်းအချို့သည် အစားအသောက်ထဲသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်နိုင်ကြောင်း (Chemical migration ဓာတုပစ္စည်း ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်ခြင်း) ကို ဆယ်စုနှစ်များစွာ သုတေသနပြုလေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် “ပူသောအစားအစာကို ပလပ်စတစ်အိတ်ထဲ ထည့်စားခြင်း” သည် လုံးဝအန္တရာယ်မရှိဟုလည်း မဆိုနိုင်သကဲ့သို့၊ “တစ်ခါသုံးရုံနဲ့ ပြင်းထန်သောရောဂါဖြစ်မည်” ဟုလည်း မပြောနိုင်ပေ။ အရေးကြီးသည်မှာ အန္တရာယ်ကို နားလည်ပြီး မလိုအပ်သော ထိတွေ့မှုများကို လျှော့ချနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။
ပထမဦးစွာ သိထားသင့်သည်မှာ ပလပ်စတစ်အားလုံးသည် အမျိုးအစားတူ မဟုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပလပ်စတစ်ကို Polyethylene (ပိုလီအီသီလင်း)၊ Polypropylene (ပိုလီပရိုပိုင်လင်း)၊ Polyethylene terephthalate (PET ပလတ်စတစ်ရေဘူးအမျိုးအစား)၊ Polystyrene (ပိုလီစတိုင်ရင်း -ဖော့ဘူး၊ ဖော့ခွက်)၊ Polyvinyl chloride (PVC – ပိုလီဗင်နိုင်းကလိုရိုက်) စသည့် အမျိုးအစားများစွာဖြင့် ထုတ်လုပ်ကြသည်။ အမျိုးအစားတစ်ခုနှင့်တစ်ခု၏ အပူခံနိုင်စွမ်း၊ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အသုံးပြုသင့်သည့် ရည်ရွယ်ချက်များ မတူညီကြပေ။
အစားအသောက်ထည့်ရန် ရည်ရွယ်၍ ထုတ်လုပ်ထားသော Food-grade plastic (အစားအသောက်သုံး စံချိန်မီ ပလပ်စတစ်) များသည် သတ်မှတ်ထားသော အပူချိန်အတွင်း အသုံးပြုလျှင် ပိုမိုလုံခြုံစေရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော်လည်း ဈေးကွက်အတွင်း အသုံးပြုနေသော ပလပ်စတစ်အိတ်အားလုံးသည် Food-grade ဖြစ်သည်ဟု အာမခံ၍ မရနိုင်ပါ။ အချို့သော ပလပ်စတစ်အိတ်များသည် ကုန်ပစ္စည်းထုပ်ပိုးရန်သာ ရည်ရွယ်ပြီး အပူချိန်မြင့်သော အစားအသောက်နှင့် ထိတွေ့ရန် မသင့်တော်ပါ။
အစားအသောက်အပူချိန် မြင့်လာသည်နှင့်အမျှ ပလပ်စတစ်အတွင်းရှိ ဓာတုပစ္စည်းအချို့သည် အစားအသောက်ထဲသို့ ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို Chemical migration (ဓာတုပစ္စည်း ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်ခြင်း) ဟုခေါ်သည်။ အထူးသဖြင့် ၇၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (70°C) အထက် အပူချိန်ရှိသော ဟင်းရည်များ၊ ဆီများသောဟင်းများ၊ ချဉ်သောအစားအသောက်များတွင် ဤဖြစ်စဉ်သည် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်သည်ဟု သုတေသနများက ဖော်ပြထားသည်။
ပလပ်စတစ်များတွင် တွေ့ရနိုင်သော ဓာတုပစ္စည်းများအနက် လူသိများဆုံးမှာ Bisphenol A (BPA – ဘစ်စ်ဖီနော အေ) ဖြစ်သည်။ BPA သည် Endocrine disruptor (ဟော်မုန်းစနစ်ကို အနှောင့်အယှက်ပေးနိုင်သော ဓာတုပစ္စည်း) တစ်မျိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဟော်မုန်းများသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှု၊ မျိုးပွားမှု၊ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ထိန်းညှိမှု၊ အရိုးကျန်းမာရေး၊ ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် ကိုယ်ခံအားစနစ်တို့ကို ထိန်းချုပ်ပေးသောကြောင့် ဟော်မုန်းစနစ်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော ဓာတုပစ္စည်းများကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း စိတ်ဝင်စားစွာ လေ့လာနေကြသည်။
သုတေသနအချို့တွင် BPA နှင့် ဆီးချိုရောဂါ (Diabetes mellitus ဆီးချိုရောဂါ)၊ အဝလွန်ခြင်း (Obesity အဝလွန်ခြင်း)၊ သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension သွေးတိုးရောဂါ)၊ နှလုံးသွေးကြောရောဂါ (Cardiovascular disease နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါ)၊ မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (Reproductive disorders မျိုးပွားမှုစနစ်ချို့ယွင်းမှုများ) တို့အကြား ဆက်စပ်မှုများကို တွေ့ရှိထားသော်လည်း လူတွင် တိုက်ရိုက်အကြောင်းရင်းအဖြစ် အတည်ပြုနိုင်ရန် ဆက်လက်သုတေသနများ လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
နောက်ထပ် စိုးရိမ်ရသော ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးမှာ Phthalates (ဖသလိတ်) များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ပလပ်စတစ်ပျော့ပျောင်းစေရန် ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ Phthalates များသည်လည်း ဟော်မုန်းစနစ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အမျိုးသားများတွင် သုတ်ပိုးအရေအတွက်နှင့် အရည်အသွေး ကျဆင်းခြင်း၊ အမျိုးသမီးများတွင် မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များတွင် သန္ဓေသားဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် သက်ရောက်နိုင်ခြေများကို သုတေသနများက ဆက်လက်လေ့လာလျက်ရှိသည်။
Foam box (ဖော့ဘူး) နှင့် Foam cup (ဖော့ခွက်) များတွင် အသုံးများသော Polystyrene (ပိုလီစတိုင်ရင်း) မှ Styrene (စတိုင်ရင်း) ဓာတုပစ္စည်းသည်လည်း အပူမြင့်လာသောအခါ အစားအသောက်ထဲသို့ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ခြေရှိကြောင်း လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် အလွန်ပူသောဟင်းရည်များကို ဖော့ဘူးထဲတွင် အချိန်ကြာကြာ သိမ်းဆည်းထားခြင်းကိုလည်း ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။
အစားအသောက်အမျိုးအစားသည်လည်း အရေးကြီးသည်။ ဆီများသောဟင်းများတွင် Fat-soluble chemicals (အဆီတွင် ပိုမိုပျော်ဝင်နိုင်သော ဓာတုပစ္စည်းများ) သည် အစားအသောက်ထဲသို့ ပိုမိုဝင်ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆီပြန်ဟင်းများ၊ အုန်းနို့ပါသောဟင်းများ၊ ကြက်ဆီထမင်း၊ ဝက်သားဆီပြန်ဟင်းများကို ပလပ်စတစ်အိတ်ထဲ ထည့်ထားခြင်းသည် သာမန်ထမင်းဖြူထည့်ထားခြင်းထက် ပိုမိုသတိထားသင့်သည်။
ချဉ်သောအစားအသောက်များတွင်လည်း Acidic food (အက်စစ်ဓာတ်ပါသော အစားအသောက်) များသည် ပလပ်စတစ်နှင့် ဓာတုတုံ့ပြန်မှု ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသောကြောင့် မုန့်ဟင်းခါး၊ ချဉ်ရည်ဟင်း၊ သံပုရာရည်များကို အပူပူအခြေအနေတွင် ပလပ်စတစ်အိတ်ထဲ အချိန်ကြာကြာထားခြင်းကို ရှောင်သင့်သည်။
ကလေးငယ်များ (Children ကလေးများ)၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များ (Pregnant women ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များ) နှင့် နို့တိုက်မိခင်များ (Breastfeeding mothers နို့တိုက်မိခင်များ) သည် ဓာတုပစ္စည်းများ၏ သက်ရောက်မှုကို ပိုမိုခံစားရနိုင်သော အုပ်စုများဖြစ်သောကြောင့် ပူသောအစားအသောက်များကို ပလပ်စတစ်အိတ်ထဲ ထည့်စားသုံးခြင်းကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။
သို့သော် လူအများတွင် တွေ့ရသော အယူအဆအမှားတစ်ခုမှာ “ပလပ်စတစ်အိတ်ထဲ ပူသောဟင်းထည့်စားတာနဲ့ ကင်ဆာဖြစ်တယ်” ဟု ယုံကြည်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့အထိ ရရှိထားသော သိပ္ပံအထောက်အထားများအရ ထိုကဲ့သို့ တစ်ကြိမ်တည်း အသုံးပြုရုံဖြင့် ကင်ဆာဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုထားခြင်း မရှိသေးပါ။ Cancer (ကင်ဆာရောဂါ) သည် မျိုးရိုးဗီဇ၊ အသက်အရွယ်၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်း၊ အစားအသောက်ပုံစံ၊ လေထုညစ်ညမ်းမှု၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်နှင့် အခြားအကြောင်းရင်းများစွာ ပေါင်းစပ်သက်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါဖြစ်သည်။ သို့သော် မလိုအပ်သော ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ရေရှည်ထိတွေ့မှုကို လျှော့ချခြင်းသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးရှိသည်ဟု လက်ရှိ သိပ္ပံပညာက အကြံပြုထားသည်။
ထို့ကြောင့် နေ့စဉ်ဘဝတွင် လိုက်နာနိုင်သော အလေ့အကျင့်ကောင်းများမှာ အလွန်ရိုးရှင်းပါသည်။ ပူသောဟင်းများဝယ်ယူမည်ဆိုပါက မိမိ၏ Stainless steel container (စတီးဘူး သံမဏိအစားအသောက်ဘူး) သို့မဟုတ် Glass container (ဖန်ဘူး ဖန်အစားအသောက်ဘူး) ကို ယူဆောင်သွားနိုင်သည်။ အစားအသောက်ထည့်မည့် ပလပ်စတစ်ဘူးများတွင် Food-grade (အစားအသောက်သုံး စံချိန်မီ) နှင့် Microwave-safe (မိုက်ခရိုဝေ့ဖ်အသုံးပြုရန် သင့်တော်သော) ဟု ဖော်ပြထားခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးသင့်သည်။ တစ်ခါသုံးပလပ်စတစ်အိတ်များကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်အသုံးမပြုသင့်ပါ။ ပူသောဟင်းများကို ပလပ်စတစ်အိတ်ထဲ အချိန်ကြာကြာထားခြင်းကိုလည်း ရှောင်သင့်သည်။
ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုသည် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲများကိုသာ ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ပါ။ နေ့စဉ်ဘဝတွင် ပြုလုပ်နိုင်သော သေးငယ်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကပင် ရေရှည်ကျန်းမာရေးအပေါ် ကြီးမားသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိလာနိုင်သည်။ ပလပ်စတစ်အိတ်အစား အပူခံနိုင်သော အစားအသောက်ဘူးကို အသုံးပြုခြင်း၊ ပူသောအစားအသောက်များကို ပလပ်စတစ်နှင့် ကြာရှည်မထိတွေ့စေခြင်း၊ Food-grade ပစ္စည်းများကိုသာ ရွေးချယ်အသုံးပြုခြင်းတို့သည် ကုန်ကျစရိတ်များစွာ မလိုအပ်သော်လည်း မိမိနှင့် မိသားစု၏ ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သော အလေ့အကျင့်ကောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ကျန်းမာရေးသည် ကုသခြင်းထက် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းက ပိုမိုထိရောက်သည်ဆိုသည့် စကားသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ပို၍အဓိပ္ပာယ်ရှိလာသည်။ ပလပ်စတစ်အိတ်တစ်လုံးသည် အဆင်ပြေစေသော်လည်း မလိုအပ်သော အန္တရာယ်များကို လျှော့ချနိုင်ရန် သတိရှိသော ရွေးချယ်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းကသာ မိမိနှင့် မိသားစု၏ ကျန်းမာရေးအတွက် အကောင်းဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။
မန္တလာ ဆရာမျိုး
မန္တလာ ဆရာမျိုးဟာ ဆေးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)ရဲ့ ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာမျိုးသက်တင် ဖြစ်ပါတယ်။
